BETA
KAROTEN (PROVİTAMİN A)
Kadınların günde 4 bin, erkeklerin 5 bin ünite A vitaminine
ihtiyaçları var. Süt ve yumurta en iyi kaynak, sık sık süt ve yumurtalı
yiyecekler yiyen birisi A vitaminini yeterince ve hazır olarak almaktadır.
Gereğinden fazla alınmasının bir yararı olmadığı gibi tehlikeleri de vardır. 50
bin ünitenin üstünde alındığında bulantı, kusma, başağrısı, iştahsızlık, görme
bozukluğu ve eklem ağrıları gibi şikayetlere neden olur. Gebelik sırasında,
birkez 20 bin ünite A vitamini bebekte sakatlıklara neden olabilir. Normal
koşullarda günde 10 bin üniteye kadar güvenli kabul edilmektedir.
Yalnızca hayvanlarda bulunan ve yağda eriyen doymamış bir alkoldür.Sütte,
yumurta sarısında, ton ve morina balıklarının karaciğer yağında (balıkyağı)
bulunur.Havuç ve havuç benzeri sarı-turuncu renkli sebzelerde A vitamininin ön
maddeleri vardır.
A vitamini eksikliğinde gözde ve deride keratoz, kseroftalmi (göz akı ve
korneanın parlaklığını kaybederek kuruması), foliker hiperkeratoz ( deri
hastalığı) ve gece körlüğü görülür.
BETA KAROTEN: A vitamininin yapı taşıdır. Vücutta A vitamini haline
dönüştürülür. Ispanak, lahana gibi yeşil yapraklı sebzeler, kavun, şeftali,
kayısı gibi meyveler ve havuç en önemli kaynaklarıdır. Yüksek dozda alınmasının
yararları konusunda çalışmalar halen sürmekle birlikte, kanser, damar sertliği
ve katarakt gibi hastalıkları önlediği yolunda önemli bulgular elde edilmiştir.
Yüksek dozda alınmasının toksik (zehirleyici) etkisi olmamakla birlikte günde
50 mg.(83 bin ünite) den fazla alınması tavsiye edilmez.
Beta caroten vücutta kullanıma hazır bir yapıda değildir. Bu nedenle ön vitamin
A denmektedir. Daha A vitamini gerektiğinde beta caroten karaciğerde kimyasal
bir işleme girer ve 2 molekül Vitamin A elde edilir.
Kabak, havuç gibi besinlerde bol miktarda bulunan turuncu renkli doğal bir
pigmenttir. Yağda erir. Özellikle çok zararlı etkilere sahip serbest kimyasal
kökleri nötralize eder ve güçlü bir antioksidandır. Bu özellikleri ile
kanserden ve infeksiyon hastalıklardan korunmada önemli bir yer tutar.
Vitamin A 'nın yüksek dozları toksik olmasına karşın Beta caroten yüksek
dozlarda dahi toksik değildir. Beta carotenin yüksek dozlarda ortaya çıkan
ilginç bir yan etkisi vardır: Cild sarı-turuncu bir renk alabilir. Bu renklenme
özellikle el ve ayaklarda ortaya çıkar. Uygun miktarlardaki beta caroten alımı
gece körlüğü'nün engellenmesinde önemlidir. İyi bir görüşün dışında kalbinde
korunmasında, bağışıklık sistemin etkinliğinin arttırılmasında beta caroten
önemli bir yere sahiptir.
Yapılmakta olan bilimsel çalışmalar beta carotenin tek oksijenli serbest
radikallerin ortadan kaldırılması ve yaşlanma olayının yavaşlatılması üzerinde
yoğunlaştı. Bu serbet radikallerin ortadan kaldırılması ile kanserleşmelerin
engellendiği düşünülmektedir. Amerikan kanser Derneğinin açıklamalarına göre
ağız bölgesinde bulunabilen kanserleşme odakları, beta caroten alanlarda %53
oranında azalıyor.
Kayısı, kabak, brokkoli, ıspanak ve tatlı patateste bol olarak bulunan beta
carotenin kalp krizi riskini azalttığı konusunda bir çalışmada Boston's Brigham
and Women Hospital 'da Dr. Caharles Hennekens tarafından yapılmakta ve pozitif
sonuçlar elde edilmiştir.
Beta carotenin etkisinin kollesterolun oksitlenmesini durdurması ile ortaya
çıkan antioksidan aktiviteden kaynaklandığı düşünülmektedir.
