ET VE ET
MAMÜLLERİ
Hayvansal gıda maddeleri denilince:
-Etler ve sakadatlar,
-Balıklar,
-Av ve kümes hayvanları,
-Süt ve mamülleri,
-Yumurta anlaşılır.
Bu hayvansal gıda maddeleri, hayvansal protein kaynağımızdır. Bunların proteini
1. sınıf yani en yararlı ve her gün yaş, kilo ve sağlık durumuna göre belirli
miktarlarda mutlaka alınmaları gerekli temel gıda maddelerimizdendir. Bilhassa
hamile ve emzikli kadınlar, bebekler, çocuklar, hastalar ve hastalıktan yeni kurtulmuş
kişiler, mutlaka bu hayvansal proteinlerden almaya mecburdurlar. Aksi halde
bebeklerin ve çocukların bedenen ve zihnen büyümeleri; hastaların kendilerini
toparlaması imkanı olmaz.
Aşağıda çeşitli hayvan etlerinin sağlığımız yönünden durumları bildirilmiştir.
Diğer tüm yiyecekler, birbirine yakınlık derecelerine göre toplu gruplar
halinde verilerek, o gruptan birinin yenmesi mahzurlu ise, onun yerine neyin
yenilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır.
Piliç - Tavuk
· Son yıllarda piliç eti çok yenir olmuştur.
Piliçte yağ olmadığı için hazımları kolaydır.
· Nekahat devresinde olanlara ve hazımsızlık
çekenlere piliç tavsiye edilir.
· Yenilecek piliçler, mümkün mertebe tabii
yemlerle beslenmiş olmalı. Kır hayvanları tercih olunur. Yağsız olmalıdır.
· İlaç fabrikası artıkları veya bayatlamış et,
balık vb. Hayvani artıkları yedirilen piliçlerin etleri zararlıdır. Bilhassa
kalp ve damar hastalıkları olanlara çok zarar verir. Allerjisi olanlara çok
dokunur.
· Alınacak piliç 1 kg.’dan ağır olmalıdır.
Tavuklar 1,5
-2 yıldan fazla yaşlı olmamalıdır. Yaşlı tavukların hazmı çok zor olur.
· Tavuklar fırında kızartılırken üzerine
tereyağı değil, sıvı bitkisel yağ sürülmelidir. Tereyağ ayrışır ve sağlığa
zararlı olur. Ayrıca kızarmış tavuğun derisi de yenmemelidir.
Kaz
· Kaz eti genellikle yağlıdır. Bu sebeple hazmı
zordur. Yağında kolesterol fazladır.
· Kaz, suda haşlanarak yağından arınmak
suretiyle, az miktarda yenilebilir.
· Damar sertliği, kolesterol, kalp rahatsızlığı
ve hazımsızlık çekenler, bunu yememelidir.
Ördek
· Beslenme koşulları dolayısıyla ördek eti
damar sertliği kolesterol ve diğer hastalıkları olanlara, çocuklara ve
ihtiyarlara tavsiye edilmez.
· Yağlıdır, hazmı zordur.
· Sağlıklı kişiler ara sıra az miktarda
yiyebilir.
Hindi
· Hazmı kolaydır; hasta
-sağlam herkese tavsiye olunur. Piliç eti vasıflarındandır.
· Kesilecek hindiler, 6
-8 aylıktan daha yaşlı olmamalıdır. 1 yıldan yaşlı hindilerin hazmı çok zor
olur.
Kuzu Oğlak
· 6 haftalıktan daha küçük süt kuzularının
etleri çok zararlıdır. Damar sertliği, kolesterol, tansiyon, kalp böbrek vb.
Rahatsızlığı olanlara şiddetle yasaktır. Romatizma ve damar hastalığında çok
zarar verir.
· Süt kuzusu eti çabuk bozulur; buzdolabında da
olsa 2 günden sonra bayat sayılır.
· 4 aylıktan sonra tamamen otla beslenen kuzu
etleri sağlıklı kişilerce yenilebilir.
Koyun
· Yağsız olmak şartıyla iyi etlerdendir. Koyun
eti pişirilmeden önce, imkan nispetinde üstündeki ve içindeki yağları
alınmalıdır. Yağın hazmı çok zordur.
· Çok yaşlı koyunlar yenilmemelidir.
Sığır
· Sığır eti kart olmamak koşuluyla, en iyi
etlerdendir.
· Besleyici ve çeşitli vitaminlerce zengindir.
Koyun etine nazaran bu daha kolay sindirilir.
· İnek eti liflidir ve sığır eti kadar iyi
değildir.
· Sığır eti de keza yağsız olmalıdır. Yağının
hazmi zordur.
· İhtiyaçtan fazla yenilmemelidir. Karaciğer ve
böbrekleri yorar.
Dana
· 2 aylıktan daha küçük buzağıların eti sağlığa
zararlıdır.
· Daha sonraki yaşlarda kesilenler dana eti
sayılır ve sığır etine tercih olunur.
Tavşan
· Ev tavşanı az yağlı ve hazmı kolaydır.
· Yağ ve yağlı salça ilave etmeden yenirse,
faydalı bir etdir.
· Zayıflamak isteyenlere, et olarak bu tavsiye
edilir. Kalori değeri azdır.
· 8-10 aylık tavşan eti en iyisidir. Daha
tazesi veya kartı iyi olmaz.
Av Etleri
· Dağ tavşanı ve çeşitli kuşlar, uygun mevsimde
avlanır. Bunlar bayatlamadan yenilmelidir.
· Av hayvanları yağsızdır. Ayrıca protein
miktarı fazladır, bu sebeble faydalıdır.
· Tabii olarak beslendiklerinden etlehoş ve
lezzetli olur.
Av hayvanlarının ekserisi yorgundur. Bu nedenle, çeşitli yorgunluk maddeleri
etlerinde kalır. Kalp, damar hastalığı veya benzeri ağır hastalar bunları
yememelidir.
Balıklar
· Balık çeşitleri çoktur. Protein değeri diğer
etler ayarındadır.
· Balıklar, diğer etlerden daha fazla fosfor ve
iyot ihtiva ederler.
· Balık etlerinde bol B1, B2 ve PP vitaminleri
bulunur.
· Balık yağlarında da A ve D vitaminleri
vardır. Gelişmesi yavaş çocuklara çok fayda verir.
· Balık yağsız ve taze olmak şartıyla
çocuklara, gençlere, hazım zorluğu çekenlere, ihtiyarlara iyi, hafif bir
gıdadır.
· Mide, barsak ve karaciğeri hassas olanlar,
yağsız balıkları tercih etmeli ve ara sıra az miktarda yemelidirler.
· Balıklar, çabuk bayatlar ve içerisinde
zararlı maddeler teşekkül eder. Böylece hazım yollarında bozulmalara sebeb
olur.
· Yakalanan balıklar sıcakta ve açıkta uzun
süre kalmamalıdır. Çabuk bozulur.
Kabuklu Deniz Ürünleri
· Fazla olmamak şartıyla ve taze olarak
yenirse, çok değerlidirler.
· Bol protein, fosfor, kalsiyum ve diğer
maddelere havidir. Bol demirli olduklarından kansızlara çok yararlıdır.
· Deniz ürünleri bazı kimselerin hazım
yollarında bozulmalara ve ciltte kurdeşene neden olabilir.
İstakoz
· Hazmı ağırdır. Besleyicidir. Çok faydalı
nadir maddelere havidir.
İstiridye
· Hazmı kolaydır ve iştah açar. Bu sebeble
yemek öncesi yenir.
· Bol A,B,D vitaminleri vardır. İyot, bakır,
demir de vardır.
· Çiğ yendiğinden hazmı kolay ve faydası
fazladır.
· Bazı kirli sulu yerlerden alınan
istiridyeler, şahısların hazım yollarında hastalıklara (tifo, paratifo) sebeb
olur.
· Zehirlenmeleri önlemek için bol limon ve
beyaz şarapla yenilmelidir.
Midye
· Bu, istiridye kadar değerli değildir. Çiğ
yenmez.
· Midye, sadece kışın yenilmeli ve uzun süre
suda haşlanmalıdır.
· Midye, hazım yolları rahatsız olanlara,
yorgun ve yaşlı kimselere ve çocuklara verilmemelidir.
SAKADATLAR
· Sığır, koyun ve benzeri hayvanların ciğer,
kelle, işkembe vs. organlarına denir. Şimdi bunları ayrı ayrı görelim:
Paça
· Bunlar yağlı ve hazmı zordur. Fazla üre ve
kolesterol verirler.
· Bol sarmısak ve limon sıkarak zararları
azaltılabilir.
Karaciğer
· Çok faydalıdır. Bol demir, fosfor ve çeşitli
vitaminlere havidir.
· Kansızlıkta çok fayda verir. Bilhassa
çocuklara, nekahat devresinde olanlara, bedeni ve ruhi yorgunluk geçirenlere
çok fayda verir.
· Sporcular ve öğrenciler için de çok
faydalıdır.
· En iyisi dana ciğeridir. Tadı ve kokusu
hoştur.
Şeker hastalarına karaciğer yasaktır. Haftada 1 defa kişi başına 100 g
yenilmelidir. Etler gibi ciğer de taze olmalı ve uzun süre bekletilmemelidir.
Beyin
· Bol fosfor ihtiva eder, çocuklara çok
faydalıdır.
· Suda haşlanıp, üzerine bol zeytinyağı ve
limon sıkılmalıdır.
· En kolay koyun ve dana beyni sindirilir.
Sığır beyninin hazmı biraz zordur.
· Beyinde kolesterol fazla olup damar ve kalp
hastalarına yasaktır.
· Beyin çok taze olmalıdır ve bir defada 50
g’dan fazla yenilmemelidir.
Yürek
· Kalp adeleleri B vitaminlerince zengindir.
Yalnız serttir ve hazmı zordur. Ara sıra az miktarda yenilebilir.
· En iyi yürek koyun ve dana yüreğidir.
· Dil de iyi bir gıdadır. Özellikle koyun-kuzu
dili faydalı ve hazmı kolaydır.
