DÖRT
TEMEL GIDA GRUBU
1950 lerde dört temel gıda
grubu kavramı geliştirildi. Amaç insanlara dengeli, sağlıklı bir diyetin
temelini oluşturmak için uygun türleri ve miktarları seçmelerine yardımcı
olmaktı. Bu gruplar şunlardır:
· Süt ve süt ürünleri
· Et, balık ve kümes hayvanları
· Sebze ve meyvalar
· Tahıllar (ekmek ve hububat gibi) Kalori
tüketimini arttırmak isteyen insanlar için beşinci bir grup da vardır. Bu grup
yağlar, şekerler ve alkolden oluşur.
Yiyeceklerinizi bu dört temel gruptan seçerseniz ve tavsiye edilen günlük
miktarlarda alırsanız, dengeli, sağlıklı bir diyete ulaşırsınız.
Süt ve Süt ürünleri
Süt grubu her türden süt ürünlerinden oluşur. Süt, her tür peynir, yoğurt,
dondurma gibi süt ürünleri, protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineral
sağlarlar. Tereyağ dışındaki süt ürünleri kemiklerin büyümesi ve bakımı için
önemli bir besleyici olan kalsiyumun olağanüstü kaynaklarıdırlar. Sütte çeşitli
oranlarda tam yağlı (%2), kaymağı alınmış ya da kısmen yağı alınmış ( %1) D
vitamini vardır, ortalama yetişkin, günde iki bardağa ihtiyaç duyar, süt aynı
zamanda temel kalsiyum kaynaklarından biridir. Kadınlar, özellikle hamile ve
emziren kadınlar ve büyümekte olan çocuklar günde iki bardaktan fazlasına
ihtiyaç duyarlar. Margarin, A Vitaminiyle kuvvetlendirilmiştir.
Etler
Et grubu, tüm etleri, kümes hayvanlarını ve balıkları ve ayrıca bazı bitkisel
gıdaları içerir, Bu grup vücut dokularının oluşumu ve korunmasında önemli olan
biyolojik kaliteye sahip prptejn açısından zengindir. Bu gruptaki gıdalar pajı
vitaminler ve mineraller açısından da zengindir. Her gün en az 120 ilâ 180 gram
et ya da dengi bir ürün yiyin.
Meyvalar ve Sebzeler
Sebzeler ve meyvalar, gerekli vitaminlerin, minerallerin ve karbonhidratların
yanısıra lif de sağlarlar. Elmada ve turunçgillerde, işlenmemiş yulaf
ürünlerinde, kuru fasulye, bezelye ve mercimekte bulunan lifin çoğu çözülebilir
liftir. Çözülebilir lif, sindirim sisteminizden geçerken suyu emerek ve daha
büyük ve yumuşak dışkılar üreterek bir sünger görevi görür. Çözülmeyen lif,
vücudunuzdan çabucak geçer ve dışkılama gibi vücut fonksiyonlarında düzeni
korur. Çözülmeyen lif işlenmemiş buğday ürünlerinde ve birçok sebzede bulunur.
Son zamanlarda, çözülebilir lif kolesterol üretimini düzenlemeye ya da dengelemeye
yardımcı olma konusundaki muhtemel etkililiği nedeniyle ün kazanmıştır, iyi
çözülebilir lif kaynaklan arasında, yulaf ürünleri, kuru fasulye, bezelye,
mercimek, elma ve turunçgiller bulunmaktadır.
Bezelye ve fasulye gibi sebzeler yüksek miktarlarda protein içerirler. Bu
protein biçimi, yumurta ya da etteki proteine göre daha düşük bir biyolojik
kaliteye sahiptir ve tam bir protein oluşturabilmesi için aynı yemeğin içinde
mısır, buğday ya da pirinç gibi bazı tahıllarla birleştirilmesi gerekir. Her
gün dört ya da daha fazla meyva ve sebze porsiyonu tavsiye ediyoruz.
Tahıllar
Ekmek ve hububat gibi tahıl ürünleri büyük ölçüde karmaşık karbonhidratlardan
oluşurlar. Ayrıca sağlıklı dozda vitaminler, mineraller ve lif sağlarlar.
"Zenginleştirilmiş" unda tahılın öğütülmesi sırasında kaybedilen bir
takım vitaminler vardır. Bu tür gıdalar her tür ekmeği buğday, mısır, pirinç,
yulaf ve pirinç, arpa ve mısır gibi tahılları içerir. Her gün, dört ya da daha
fazla porsiyon tahıl ürünü yiyin.
Su
Hemen hemen hiçbir gıda değeri olmadığı için diyet tartışmalarında genellikle
sudan söz edilmez, vücudumuz haftalarca gıdasız yaşayabilir, ama su içmeyi
bırakırsak birkaç gün içinde ölürüz.
Vücudunuz ancak sınırlı miktarda su depolayabilir, çünkü su her hücrenin işleyişinde
sürekli olarak kullanılır. Susama ve oluşan idrar miktarını düzenleyen
mekanizmalar hep vücudunuzun dokularındaki su miktarını dar sınırlar içinde
tutacak şekilde hareket ederler. Besinler, artık ürünler, antikorlar, hormonlar
ve diğer elementler su içinde vücut hücrelerine girer ve çıkarlar. Su sindirim
sürecinin de zorunlu bir parçasıdır, vücut ısısının düzenlenmesine yardımcı
olur ve atıkları uzaklaştırır.
Su, içtiğiniz her şeyde ve bir dereceye kadar yediğiniz gıdalarda mevcuttur.
Yeterli su içip içmediğinizi anlamak genellikle çok zor değildin susuzluk,
ihtiyacınız olan su miktarının bir göstergesidir, susuzluğunuzu her zaman
giderin.
Bol su tüketimi kabızlığın önlenmesine yardımcı olabilir (bkz. Kronik Kabızlık)
ve ağzınızı serbest bir tükürük akışıyla nemli tutarak ağız temizliğini
kolaylaştırır ve nefes kokusu riskini azaltır.
